Sezon wyźrebień trwa w najlepsze. Wspólnie z lek. wet. Aleksandrą Falkowską przyglądamy się tematowi siary, nazywanej czasem przez hodowców i lekarzy weterynarii “płynnym złotem”.
Siara (colostrum) to pierwszy pokarm ssaków. Wysokobiałkowy, bogaty w przeciwciała gęsty, żółtawy płyn, produkowany przez samice ssaków do 24-48 h godzin po porodzie.
Konie, niezwykłe ssaki
Tak jak inne ssaki, również klacze produkują w ostatnich dniach przed porodem siarę. Jednak pobranie jej u źrebiąt jest wyjątkowo ważne. Wszystko przez specyfikę budowy łożyska u klaczy, które, w odróżnieniu od innych gatunków ssaków, nie pozwala na transport przeciwciał do rozwijającego się płodu. To z kolei sprawia, że nowonarodzone źrebię przychodzi na świat praktycznie bez żadnej odporności. Uzyskuje ją tylko dzięki pobraniu siary.
O tym warto pamiętać!
Im szybciej źrebię pobierze siarę, tym większa szansa, że prawidłowo wytworzy swoją odporność. W najnowszych zaleceniach (Kentucky Equine Research) zaleca się by siara została pobrana przez źrebię w ciągu godziny od narodzin. Z kolei zasada 1-2-3 zaleca by pobranie siary nastąpiło do drugiej godziny po porodzie. Wchłanianie przeciwciał z jelit jest najbardziej skuteczne do 6-8 h po porodzie, jednak spada z każdą godziną, a po 24h jest praktycznie niemożliwe.
Jak ocenić jakość siary w warunkach stajennych?
Siara dobrej jakości jest gęsta i ma charakterystyczny żółtawy kolor. Jeśli zauważymy, że jest wodnista i biaława, może to świadczyć o niskiej zawartości przeciwciał.
W warunkach stajennych do oceny siary można wykorzystać refraktometr. Urządzenie to jest tanie i łatwo dostępne (bez problemu do kupienia m.in. na platformach typu Allegro).
Za wynik idealny ocenia się wynik 30% Bx i taką siarę można zamrażać, by wykorzystać ją w przyszłości dla innych źrebiąt.
Wynik poniżej 20-23 %Bx wiąże się najczęściej z niską koncentracją IgG. Trzeba jednak pamiętać, że pomiar refraktometrem nie jest idealny, zdarza się, że dużo “brixów” nie oznacza wysokiej koncentracji IgG.
Co jeśli moje źrebię nie pobierze siary?
W przypadku gdy źrebię ma problem ze wstawaniem czy odruchem ssania, gdy poród był ciężki, pobranie siary może się opóźnić. Czujność hodowcy powinna być wzmożona również gdy nie byliśmy obecni przy porodzie i nie wiemy po jakim czasie źrebię pobrało siarę.
Czasem jakość siary jest niewystarczająca, lub nie ma jej w ogóle. Na szczęście również w takich przypadkach możemy zareagować. W takich przypadkach – możemy podać zgromadzoną i zamrożoną wcześniej siarę. Można ją zastąpić również preparatem syntetycznej siary. Idealnie gdyby źrebię otrzymało 0,5-1l siary do 6h po porodzie (oczywiście im szybciej tym lepiej).
Aby mieć pewność, że źrebię wytworzyło odporność, w 2. dobie po urodzeniu wykonuje się prosty i mało inwazyjny jednorazowy test IgG. Wystarczy kropla krwi źrebięcia, by przy pomocy prostego urządzenia (dostępnego u wielu lekarzy weterynarii) stwierdzić poziom przeciwciał. Za prawidłowy uważa się 800mg/dl i wyższy.
Jeśli stwierdzi się zbyt niski poziom przeciwciał, lekarze weterynarii wprowadzają terapię osoczem, która daje dobre wyniki.
Uwaga!
Niepobranie siary, lub nieodpowiednia jej jakość to bezpośrednie zagrożenie życia źrebięcia! Konsekwencją może być m.in. posocznica źrebiąt. W razie wątpliwości nie wahaj się skontaktować z lekarzem weterynarii.
Jak sprawić by siara była dobrej jakości?
Okazuje się, że na jakość siary hodowca może, przynajmniej częściowo, wpływać.
W badaniu przeprowadzonym na grupie liczącej 535 źrebiąt pełnej krwi angielskiej (Gallacher K., Champion K., Denholm K., 2025) stwierdzono, że na jakość siary wpływa m.in. wiek rodzącej klaczy oraz… miesiąc w jakim źrebię przychodzi na świat. Im klacz starsza (stwierdzono, że jakość siary spada u klaczy starszych niż 15 lat), a miesiąc urodzenia późniejszy (oceniano źrebięta rodzące się od stycznia do maja, a najlepsze wyniki osiągano u źrebiąt urodzonych do marca), tym jakość siary była niższa.
Na jakość siary kluczowy wpływ ma również kondycja i sposób żywienia klaczy. Szczególnie ważne jest:
- utrzymywanie klaczy w optymalnej kondycji – tak by nie była ani zbyt chuda, ani otyła
- suplementacja witaminą E
- dieta bogata w kwasy tłuszczowe omega-3 (szczególnie kwasy EPA i DHA)
Badacze wskazują również na pozytywne efekty suplementacji drożdżami (Saccharomyces cerevisiae) i związaną z ich spożyciem zwiększoną koncentracją przeciwciał IgG w siarze.
***
lek.wet. Aleksandra Falkowska jeszcze w trakcie studiów praktykowała w zagranicznych ośrodkach takich jak Gestuet Lewitz czy Tierklinik Großmoor. Od blisko 10 lat prowadzi prywatną praktykę w swoim gabinecie na Podlasiu, stale uzupełniając wiedzę na największych konferencjach weterynaryjnych w Europie
© Eurobreeding.com, fot. Oliwia Chmielewska i Aleksandra Falkowska
